W piątek 14 maja 2010 roku, miałem możliwość uczestniczenia w konferencji naukowej pt. „Gustaw Gizewiusz 1810 – 1848. Kaznodzieja, folklorysta, publicysta”. Do Ostródy, bo w mieście gdzie Gizewiusz spędził większą część swego życia odbyła się rzeczona konferencja, zjechało wiele znakomitości ze świata nauk historycznych. Reprezentowane były: Gdańsk, Olsztyn, Poznań, Ostróda a nawet Kłajpeda.

    Jako pierwszy, referat zatytułowany „Życie i  dzieło Gustawa Gizewiusza” wygłosił prof. dr hab. Stanisław Achremczyk, dyrektor Ośrodka Badań Naukowych w Olsztynie, oraz wykładowca na Uniwersytecie Warmińsko – Mazurskim. Prelekcja prof. Achremczyka jak zwykle „smakowała” wybornie. Autor bardzo ciekawie nakreślił sylwetkę Gizewisza, poczynając od chwili narodzin w 1810 roku w Piszu, poprzez naukę w Ełckim Gimnazjum, studia na Albertynie po śmierć w Ostródzie w 1848 roku.

   Kolejnym prelegentem był dr Tomasz Chrzanowski z Ośrodka Badań Naukowych, który skupił się na przedstawieniu okresu gimnazjalnego w życiu Gizewiusza. Zebrani mogli dowiedzieć się m. in., jakich przedmiotów nauczano w ówczesnej szkole, jaki poziom prezentowali uczniowie itd. Okazuje się, ze Gustaw Gizewisz był wybitnym uczniem. Ukończył Ełckie Gimnazjum z wyróżnieniem i świadectwem pierwszego stopnia, co, jak podkreślił dr Chrzanowski, stanowiło ewenement, gdyż najliczniejszą grupą byli uczniowie otrzymujący świadectwa najniższego, III stopnia.

   O Królewcu w czasach Gustawa Gizewiusza opowiadał nestor olsztyńskiego środowiska historycznego prof. dr hab. Janusz Jasiński.Niestety kłopoty z komputerem stały się zmorą pana Ryszarda Kowalskiego – historyka amatora, próbującego za pomocą źródeł ikonograficznych przedstawić obraz Ostródy z pierwszej połowy XIX wieku. Sprawiło to, że jego wywód był nieco chaotyczny, a w efekcie trudny w odbiorze.

   Pierwszą część konferencji zakończyła pani Beata Wacławik, na co dzień pracownik Archiwum Państwowego w Olsztynie, wygłaszając referat „Działalność duszpasterska Gustawa Gizewiusza”.

   Po krótkiej przerwie mieliśmy okazję obejrzeć wystawę poświęconą osobie, której konferencja ta dotyczyła. Ciekawostką była również promocja książki „Przyjaciel Ludu Łecki”, w opracowaniu Grzegorza Jasińskiego. Książka jest reprintem roczników mazurskiego czasopisma, w którego tworzeniu uczestniczył m.in. Gizewiusz. Historię jej powstania pokrótce przedstawił wydawca, pan Waldemar Mierzwa.

   O godzinie 14. 00 rozpoczęła się druga część konferencji pod przewodnictwem prof. Janusza Jasińskiego. Fragment referatu zatytułowanego „Oświeceniowe źródła Przyjaciela Ludu Łeckiego (1842 – 1844)” przygotowanego przez dr. hab. Grzegorza Jasińskiego, który w tym dniu nie mógł przybyć do Ostródy, odczytał dr Chrzanowski. Następnie przemawiały kolejno: dr hab. Zenona Rondomańska z referatem „O miejsce Gustawa Gizewiusza w folklorystyce polskiej” i dr Alina Hinc mówiąca o współpracy naukowej i kulturalnej Gustawa Gizewiusza z Wielkopolską. Clou programu stanowiło wystąpienie wybitnej postaci, jaką bez wątpienia jest prof. dr hab. Tadeusz Oracki. Profesor z niezwykłą ekspresją opowiedział o trzech pobytach Gizewiusza w Warszawie (1840, 1842, 1844) oraz o jego kontaktach z tamtejszym środowiskiem naukowym i literackim. Ostatnim z prelegentów był prof. Rimantas Sliuzinskas z Uniwersytetu w Kłajpedzie. Przygotowany przez niego referat pt. „Edward Gizewiusz i Gustaw Gizewisz w etnologii litewskiej”, dotyczył właściwie działalności tylko tego pierwszego, ponieważ jak przyznał prof. Sliuzinskas, postać Gustawa nie jest znana na Litwie.

   Konferencję zamknął niezwykły koncert. Prof. Sluzinskas akompaniując sobie na tradycyjnym instrumencie strunowym wykonał siedem litewskich pieśni ludowych zebranych przez Edwarda Gizewiusza, oraz jedną mazurską – uratowaną od niepamięci przez Gustawa. Tym koncertem Profesor wzbudził podziw wśród zebranych.

Mikołaj Tkaczyk

PS. Udział delegacji Muzeum Ziemi Piskiej i Klubu Lokalnych Inicjatyw Oświatowych (KLIO) w ostródzkiej konferencji był możliwy dzięki wsparciu ze strony władz samorządowych Pisza. Za tę pomoc bardzo dziękujemy.