W ciągu wakacyjnych miesięcy 2011r. do kilkudziesięciu mieszkańców Pisza zgłosili się ankieterzy, zbierający materiał do badań socjologicznych. Inicjatorem tych prac jest prof. Wojciech Łukowski, z pochodzenia i kulturowych związków - giżycczanin, przed laty współzałożyciel Wspólnoty Mazurskiej w Giżycku, aktywny uczestnik tamtejszego życia kulturalnego i naukowego, a z racji naukowej profesji - pracownik Uniwersytetu Warszawskiego (Red.).

W czerwcu 2011 roku zespół badaczy pod kierunkiem prof. Wojciecha Łukowskiego z Uniwersytetu Warszawskiego i Uniwersytetu w Białymstoku rozpoczął realizację projektu badawczego przyznanego przez Ministerstwo Nauki na temat: Podział polityczny i społeczny w Polsce.

Polska jest krajem, który od ponad 20 lat tworzy demokratyczne zręby ładu demokratycznego. Można powiedzieć, że Polska, w odróżnieniu od wielu krajów zachodnich jest młodą demokracją. Minęło właśnie dopiero 20 lat, a można odnieść wrażenie, że jesteśmy z porządków demokratycznych niezbyt zadowoleni.

Bardzo ciekawym zjawiskiem, który składa się na te przemiany jest taki oto fakt, iż niemal w każdych kolejnych wyborach, szczególnie zaś wyborach prezydenckich rozkład głosów na głównych kandydatów przebiega jakby wzdłuż dawnych granic zaborów. To frapujące, zastanawiające zjawisko skłania do podjęcia badań na ten temat. Zresztą przyglądało się już temu wielu socjologów, geografów społecznych.

Jednym z takich miejsc, gdzie te różnice w sympatiach politycznych wyraźnie się ujawniają jest pogranicze Mazur i Ziemi Łomżyńskiej, w tym pogranicze, na które składają się powiaty Pisz i Kolno. Niepozorna rzeczka Wincenta, na której dawniej przebiegała granica między ziemiami polskimi a niemieckimi, obecnie niemal niewidoczna jest granicą, która nadal dzieli, jeśli chodzi o sympatie polityczne. Na przykład w ostatnich wyborach prezydenckich w okolicach Kolna wyraźnie zwyciężył Jarosław Kaczyński, a w okolicach Pisza Bronisław Komorowski.

Zadajemy pytanie: Dlaczego tak się dzieje? Dlaczego te różnice są tak wyraźne. Pierwsza faza badań terenowych, zrealizowanych od czerwca do sierpnia 2011 roku nie przynosi jeszcze klarownych odpowiedzi na to pytanie. Jednak rysuje się kilka przypuszczeń. Po pierwsze, na południe od Wincenty w stosunkowo niewielkim stopniu zostały naruszone tradcyjne więzi rodzinne, znacznie silniejszy jest wpływ kościoła, proboszczów na życie ludzi. Na północ od Wincenty, właśnie w okolicach Pisza, daje o sobie silniej znać doświadczenie PRLu, pracy w pegeerach, w piskiej Sklejce, wspomnienie skromnego, ale jednak wyraźnego bezpieczeństwa socjalnego. Niektórzy też z rozrzewnieniem mówią o epoce Gierka, gdy dokonywał się szybki awans materialny.

Nie wykluczamy jednak, że te różnice mają znacznie bardziej złożone przyczyny i przykładowo mieszkańcy obu powiatów dysponują odrębnym przekazem międzypokoleniowym. I mimo, że wielu mieszkańców Pisza i okolic pochodzi spod Kolna, to jednak coś się wydarzyło po 1945 roku, co zmieniło tych ludzi, ich mentalność, sposób postrzegania świata.

Podczas realizacji pierwsze fazy badań natrafiliśmy na sympatię i wsparcie osób i instytucji po „obu stronach granicy”. Cieszymy się z tego, że ludzie na ufają. Zakładamy, że po realizacji badań zaprosimy mieszkańców Pisza do rozmowy o wynikach. Będziemy się cieszyć z ich wnikliwej i krytycznej oceny.

Wojciech Łukowski