12 marca 2010r. minęła 100 rocznica urodzin Zygmunta Szendzielarza, słynnego „Łupaszki”, wrośniętego w mitologię polskich Kresów równie mocno, jak w legendę „Żołnierzy wyklętych”… W latach wojny walczył na Wileńszczyźnie z Niemcami i partyzantką sowiecką, zagrażającą polskiej ludności cywilnej i żołnierzom Państwa Podziemnego.

        W Piszu uczciliśmy go już w 2008r. W ramach miejskich obchodów Święta Niepodległości z inicjatywy Muzeum Ziemi Piskiej w kościele parafialnym Matki Miłosierdzia Ostrobramskiej odsłonięto tablicę poświęconą Majorowi i jego żołnierzom. Równocześnie, z odczytem na temat wileńskich bohaterów walczących o wolność Polski w latach wojny i po 1945r., wystąpił wybitny znawca tematu, historyk Tomasz Łabuszewski z Instytutu Pamięci Narodowej. Przy okazji z Tomaszem Łabuszewskim została nagrana rozmowa, której zapis zamieściliśmy na stronie www.piszkulturalnie.pl („Rozmowy KLIO”).

       Piskie Muzeum włączyło się również w tegoroczne obchody stulecia urodzin Zygmunta Szendzielarza. W listopadzie 2009r., zostałem zaproszony do wygłoszenia prelekcji o niepodległościowej konspiracji na wernisażu wystawy pt. „Żołnierze wyklęci” w Kętrzynie. Doszło wówczas do spotkania z nidzickim historykiem, Patrykiem Kozłowskim, autorem biograficznej książki o Majorze (Jeden z wyklętych Zygmunt Szendzielarz „Łupaszko”, Warszawa 2004). Krótka rozmowa zaowocowała decyzją o przeprowadzeniu wspólnego projektu (MZP i Starostwa Powiatowego w Nidzicy), upamiętniającego – przy okazji „łupaszkowskiej” rocznicy – uczestników konspiracji walczących o niepodległość na Warmii i Mazurach w latach 1945 -1956.

       Pierwsza część tego przedsięwzięcia została już zrealizowana. Na nidzickim zamku w dniu 11 marca 2010r. zorganizowano wystawę o Żołnierzach Wyklętych, podczas której zostały zaprezentowane referaty na temat Podziemia. W uroczystości wziął m.in. udział szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Aleksander Szczygło (odznaczył bohaterów pierwszej „Solidarności”), starosta nidzicki Ludwik Ekiert, rodzina Zacheusza Nowowiejskiego  „Jeża” – dowódcy oddziału partyzanckiego na pograniczu powiatów Mława, Przasnysz, Nidzica, zabitego w grudniu 1946r., oraz sanitariuszka V Wileńskiej Brygady AK i jednocześnie towarzyszka ostatnich lat życia mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki” – Lidia Lwow – Eberle „Lala”.

       Radio Olsztyn zapewniło bieżącą relację z tego wydarzenia, kilkakrotnie udostępniając czas antenowy zaproszonym gościom, historykom, organizatorom. Nagrana też została kilkuczęściowa audycja radiowa pt. „Łupaszko - Żołnierz wyklęty (w chwili składania tekstu, ukazały się dwie części: http://www.ro.com.pl/posluchaj/dzwiek/1587/Lupaszko-Zolnierz-Wyklety-cz.1/; http://www.ro.com.pl/posluchaj/dzwiek/1619/Lupaszko-Zolnierz-Wyklety-cz.-2/). Wykorzystano w niej m. in. obszerne wspomnienia Lidii Lwow „Lali”, utrwalone 11 marca (fragment rozmowy z L. Lwow – Eberle, dotyczący pobytu V Wileńskiej Brygady AK na Warmii i Mazurach w 1946r., można przeczytać w „Rozmowach KLIO”).

      Drugą odsłoną wspólnego projektu będzie konferencja naukowa poświęcona członkom kresowej konspiracji w Polsce północnej i północno-wschodniej po 1945r., ukazanym na szerszym tle losów uchodźców przybywających na te tereny z ziem utraconych na rzecz ZSRR. Konferencja odbędzie się 23 kwietnia br. w Nidzicy (wb).