Warto przeczytać  O STALINIZMIE NA BIAŁOSTOCCZYŹNIE, WARMII I MAZURACH*
|
WOKÓŁ KULTURY
ZNAD PISY
ROZMOWY KLIO...
Odsłon : 143872
Najczęściej czytane
| O STALINIZMIE NA BIAŁOSTOCCZYŹNIE, WARMII I MAZURACH* |
|
W serii wydawniczej „Konferencje IPN” w 2009 r. ukazała się praca zbiorowa pt. „Polska północno – wschodnia w okresie stalinizmu. Spojrzenie z perspektywy półwiecza” pod redakcją Krzysztofa Sychowicza, Emilii Świętochowskiej – Bobowik i Waldemara F. Wilczewskiego. Zawiera ona materiały będące plonem konferencji naukowej zorganizowanej w dniach 23 – 24 października 2006 r. przez Oddziałowe Biuro Edukacji Publicznej Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Białymstoku. Konferencja miała na celu zaprezentowanie wyników badań dotyczących czasów stalinizmu w północno – wschodniej Polsce. Wzięli w niej udział historycy reprezentujący kilka ośrodków naukowych z obszaru działania białostockiego Oddziału IPN - Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Warmińsko – Mazurski, Archiwum Państwowe w Białymstoku, Muzeum Ziemi Piskiej oraz OBEP w Białymstoku.
 Zebrane w niniejszej publikacji referaty, niejako na własny użytek możemy podzielić na kilka grup tematycznych. Tom otwierają materiały dotyczące zagadnień z dziejów partii politycznych na Białostocczyźnie – Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (Artur Pasko) i Stronnictwa Demokratycznego (Adam Drążek), przy czym obu autorów interesowały raczej kadry czy też „aktyw” tych organizacji, ich nastroje i zbiorowa charakterystyka, niż np. funkcjonowanie struktur PZPR i SD. Z kolei Wiesław Bolesław Łach z UW-M w Olsztynie omówił funkcjonowanie PZPR i działalność partyjno - polityczną w jednostkach wojskowych Warmii i Mazur.
W następnym bloku zagadnień skoncentrowano się na różnych formach sytemu represji okresu stalinowskiego. Piotr Łapiński przedstawił zarys problematyki dotyczącej dziejów sądownictwa wojskowego w województwie białostockim w latach 1944 -1955, natomiast referat Piotra Fiedorczyka ukazał strukturę i kadry białostockiej Delegatury Komisji Specjalnej do Walki z Nadużyciami i Szkodnictwem Gospodarczym. Wiele uwagi autorzy poświęcili charakterystyce poszczególnych grup społecznych w Polsce północno-wschodniej. Marcin Markiewicz omówił sytuację ludności wiejskiej na Białostocczyźnie i działania komunistów podejmowane wobec tej grupy społecznej w ramach tzw. kolektywizacji. Skomplikowana kwestia mniejszości narodowych na terenie północno – wschodniej Polski została opisana przez Eugeniusza Mironowicza. Autorzy dwóch następnych referatów - Joanna Sadowska i Waldemar Brenda – skoncentrowali się na zaprezentowaniu zagadnień z dziejów ruchu młodzieżowego w województwach białostockim i olsztyńskim. W obydwu wystąpieniach wiele uwagi poświęcono Związkowi Młodzieży Polskiej oraz polityce władz wobec środowisk oświatowych. Ten ostatni problem – w odniesieniu do województwa białostockiego - stał się też podstawą artykułu Hanny Konopki. Dramatycznym dziejom Kościoła katolickiego w najtrudniejszym dla niego okresie powojennym poświecone zostały wystąpienia Krzysztofa Sychowicza i Pawła Letko. Artykuł Sychowicza koncentrował się na problematyce represji wobec duchowieństwa na Białostocczyźnie, zaś Paweł Letko w swym wystąpieniu ukazał, jakie miejsce zajmował Kościół w działalności powiatowych władz bezpieczeństwa na przykładzie Kętrzyna. Tom zamykają trzy wystąpienia traktujące o przełomie roku 1956. Wspomniany już artykuł Hanny Konopki dotyczył sytuacji w oświacie w okresie przełomu. Marek Kietliński scharakteryzował rok uznawany za koniec stalinizmu na podstawie dokumentów przechowywanych w białostockim archiwum, natomiast Tomasz Danilecki, w artykule zamykającym konferencję i cały tom, wskazał na specyfikę przemian zachodzących w tym czasie na Białostocczyźnie. Jak widać, omawiany tu zbiór prezentuje działania podejmowane przez władzę ludową i wspierający ją aparat bezpieczeństwa, a także postawy grup społecznych i zawodowych wobec nasilającej się komunistycznej indoktrynacji. Wiele miejsca zajmuje problematyka bliskiego nam regionu - Warmii i Mazur. Co ważne, język i styl - tej naukowej przecież publikacji - jest przystępny, dlatego też nie będzie sprawiał trudności w zrozumieniu treści przeciętnemu czytelnikowi, nawet nieobytemu w problematyce. Niewątpliwą wartością tomu są liczne cytaty z dokumentów, wzbogacające jego treść. Tak jakby autorzy poszczególnych artykułów w ten sposób chcieli nie tylko zilustrować stawiane przez siebie tezy, ale także przybliżyć czytelnikowi atmosferę tamtych lat. Mimo ogólnej pozytywnej oceny, niektóre teksty nie uniknęły drobnych błędów. W referacie poświęconym mniejszościom narodowym brak szerszego omówienia problemu ukraińskiego, w porównaniu do mniejszości białoruskiej, litewskiej i niemieckiej. Zagadnienie ukraińskie zostało tylko zasygnalizowane. Poza tym autor użył sformułowania na str. 92: „Dotyczyło to także Mazurów mieszkających w północnych powiatach Białostocczyzny”. Trudno uznać powiat ełcki, gołdapski i olecki za część Białostocczyzny (raczej woj. białostockiego). Nie ustrzegła się również potknięć autorka tekstu o ZMP na Białostocczyźnie. Na str. 95 podaje – „W szczytowym okresie początku 1955 r. do ZMP należało w Polsce ponad 2,1 tys. młodzieży (w Białostockiem tylko 40 tys.)”. Rzeczywista liczba członków ZMP w kraju wynosiła wówczas 2 mln 100 tys. Poza tym na str. 99 błędnie podała nazwę gminy Borowskie w powiecie oleckim – powinno być Borawskie. Te drobne pomyłki można chyba uznać za literówki. Niewątpliwie publikacja Instytutu Pamięci Narodowej jest cenną pozycją do poznania sytuacji w woj. białostockim, a także częściowo olsztyńskim, w okresie stalinizmu i poszerza w ciekawy sposób naszą wiedzę o postawach władzy i społeczeństwa wobec omówionych problemów na tle wydarzeń w kraju. Dzisiaj nikt już nie ma wątpliwości co do zbrodniczego charakteru rządów komunistycznych w omawianym okresie. Warto o tym przypominać, szczególnie młodemu pokoleniu. Pomimo upływu czasu, nie do końca poznaliśmy jeszcze mechanizmy zachodzących wówczas wydarzeń. Ireneusz Chmielewski
* Polska północno- wschodnia w okresie stalinizmu. Spojrzenie z perspektywy półwiecza, red. K. Sychowicz, E. Świętochowska - Bobowik, W.F. Wilczewski, Białystok – Warszawa 2009, ss. 168. |
Proszę zarejestruj się by móc dodawać komentarze do tego artykułu.