ZNAD PISY

ROZMOWY KLIO...

Odsłon : 143888

Pomnik w Turowie
(11 głosów, średnia ocena 4.18 na 5)

plan1 


      W roku 1929 przypadła 500 rocznica lokacji wsi. Z okazji tego okrągłego jubileuszu zaplanowano uroczystości, w których uczestniczyć mieli m.in. Prezydent Rejencji z Olsztyna, Naczelnik Powiatu z Pisza, Naczelnik Okręgu Urzędowego z Jeży, a nawet Przewodniczący Parlamentu z Królewca. Na tą okazję został zbudowany pomnik, którego odsłonięcia dokonano 9 czerwca 1929 roku. Budowniczym obelisku był  mieszkaniec Turowa, mistrz murarski Soika (Soyka)[1]. Na miejsce usytuowania pomnika wybrano plac w południowej części wsi przy skrzyżowaniu głównej drogi przez wieś z drogą zwaną „Kirchenstieg” (Kościelna Ścieżka), którą wówczas mieszkańcy podążali na nabożeństwa do jeżewskiego kościoła. Pomnik zbudowano na schodkowanej stopie, w formie słupa o wysokości 4 metrów, na podstawie kwadratu o boku 1.5 metra, całość wykonano z łupnia kamienia polnego. Z góry pomnik zwieńczono betonową koroną, a w dolnej części obelisku na jego czterech ścianach umieszczono betonowe tablice w kształcie tarcz. Na głównej ścianie[2] tablica zawierała symbol krzyża żelaznego i napis „HELDENGEDENKEN GEMEINDE TURAUEN” (Pamięci poległych z gminy Turowo), dwie z tablic wykonano w formie symbolu organizacji „Heimatdienst” (tarcza z krzyżem), na czwartej z tablic umieszczono nazwiska mieszkańców Turowa poległych w pierwszej wojnie światowej:

 

feta1929a

 

 

 

 

Proboszcz Johann Zachau  z Jeży wygłasza uroczystą mowę związaną z odsłonięciem pomnika. 9 czerwca 1929 roku (fot. JHB 2009 str. 115)

 

 

 

 

 

 

 

„DEN TOD FÜRS VATERLAND

STARBEN IN WELTKRIEGE


Leopold Romey, Ludwig Jedamzik, Friedrich Konopatzki, Adolf Gutowski, Julius Skok, Otto Skok, Karl Gutowski, Georg Wollschläger, August Sobotka, Julius Rudnik, (imię nieczytelne) Ursinus, Leopold Slomka, Leopold Szesny, Gustaw Szesny, Otto Gesk”[3].


turowoa

 

 

Wycinek pocztówki Turowa z lat 30 (fot. arch.)

 

 

      Z czasem pomnik ogrodzono, a plac wokół stał się miejscem reprezentacyjnym wsi, na którym odbywały się wszelkie uroczystości związane z życiem wsi.

 

 


 

turowo2

turowo

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

   1. Stan pomnika w lipcu 2006 r.            2. Otoczenie pomnika w lipcu 2006 r.

 

turowo3

 

 

 

 

 

Zdjęcie z 1 października 2006roku - widoczne prace porządkowe.

 

 

 

 

     

 

 

      Po 1945 roku, w myśl zacierania niemieckiej przeszłości tych ziem, pomnik zdewastowano[4] – oberwano tablice, zburzono górę pomnika, rozebrano otaczający go płot. Nie udało się zniszczyć podstawy pomnika – solidność wykonania i wewnętrzne zbrojenie uniemożliwiły całkowite zniszczenie obelisku. Według relacji starszych mieszkańców nie powiodła się próba rozciągnięcia pozostałości obelisku przy pomocy ciągnika – nie było we wsi liny, która podołała by zadaniu. Miejsce zarosło krzakami skrywając pozostałości przed postronnymi osobami.

       W roku 2006 pani Grażyna Kowalczyk pełniąc funkcję sołtysa wsi Turowo zainteresowała się ruinami. Z jej inicjatywy wycięto krzaki i uprzątnięto gruzowisko. Podczas prac porządkowych odnaleziono w pobliżu pomnika jego koronę i wszystkie cztery tablice. Również na wniosek pani sołtys w roku 2009 Urząd Gminy w Piszu podjął działania mające na celu odbudowę pomnika. Rekonstrukcję obelisku wykonała firma Kamieniarstwo Budowlane Waldemar Sawicki z Pisza. Zbiegiem okoliczności w 80 rocznicę powstania pomnik został odbudowany, a miejsce wokół pomnika uprzątnięte i częściowo zagospodarowane. W planach jest wykonanie nasadzeń krzewów w pobliżu obelisku i przywrócenie funkcji placu jako miejsca reprezentacyjnego  wsi.

 

Piotr Banach

remes2

 

 

 

 

Stan pomnika po pracach renowacyjnych (fot. M. Raczyński, listopad 2009).

 

 

 

 

turowo4

 

 

   

       

 

 

 

Jedna z odnalezionych tablic.

 

 

 

 

 

 

 

100_7422

 

 

 

 

 

 

Stan pomnika po pracach renowacyjnych (styczeń 2010)

 

 

 

 

 

 

 

 



[1] Zapis nazwiska na podstawie Johannisburger Heimat Briefe 1987 str.68; w nawiasie w/g spisu mieszkańców z 1939 roku zawartego w G. Wydra, „Die 166 Dörfer des ostpreussischen Kreises Johannisburg”, Hammburg 1997, str 176.

[2] głównej, przyjmując późniejsze usytuowanie furty ogrodzenia pomnika

[3] Imiona i nazwiska odtworzono na podstawie odczytu pozostałości na tablicy, częściowego spisu zawartego w zeszycie Znad Pisy , nienumerowany (1990 r.) str. 9 oraz spisu mieszkańców  1939 roku zawartego w G. Wydra, „Die 166 Dörfer des ostpreussischen Kreises Johannisburg”, Hammburg 1997, str 176.

[4] Nie jest dokładnie znany okres, w którym dokonano dewastacji

 
Proszę zarejestruj się by móc dodawać komentarze do tego artykułu.

Wydarzenia

Brak wydarzeń
Maj 2012
N P W Ś C P S
29 30 1 2 3 4 5
6 7 8 9 10 11 12
13 14 15 16 17 18 19
20 21 22 23 24 25 26
27 28 29 30 31 1 2