WOKÓŁ KULTURY
ZNAD PISY
ROZMOWY KLIO...
Najczęściej czytane
| Pomnik w Turowie |
|
Proboszcz Johann Zachau z Jeży wygłasza uroczystą mowę związaną z odsłonięciem pomnika. 9 czerwca 1929 roku (fot. JHB 2009 str. 115)
„DEN TOD FÜRS VATERLAND STARBEN IN WELTKRIEGE Leopold Romey, Ludwig Jedamzik, Friedrich Konopatzki, Adolf Gutowski, Julius Skok, Otto Skok, Karl Gutowski, Georg Wollschläger, August Sobotka, Julius Rudnik, (imię nieczytelne) Ursinus, Leopold Slomka, Leopold Szesny, Gustaw Szesny, Otto Gesk”[3].
Wycinek pocztówki Turowa z lat 30 (fot. arch.)
Z czasem pomnik ogrodzono, a plac wokół stał się miejscem reprezentacyjnym wsi, na którym odbywały się wszelkie uroczystości związane z życiem wsi.
1. Stan pomnika w lipcu 2006 r. 2. Otoczenie pomnika w lipcu 2006 r.
Zdjęcie z 1 października 2006roku - widoczne prace porządkowe.
Po 1945 roku, w myśl zacierania niemieckiej przeszłości tych ziem, pomnik zdewastowano[4] – oberwano tablice, zburzono górę pomnika, rozebrano otaczający go płot. Nie udało się zniszczyć podstawy pomnika – solidność wykonania i wewnętrzne zbrojenie uniemożliwiły całkowite zniszczenie obelisku. Według relacji starszych mieszkańców nie powiodła się próba rozciągnięcia pozostałości obelisku przy pomocy ciągnika – nie było we wsi liny, która podołała by zadaniu. Miejsce zarosło krzakami skrywając pozostałości przed postronnymi osobami. W roku 2006 pani Grażyna Kowalczyk pełniąc funkcję sołtysa wsi Turowo zainteresowała się ruinami. Z jej inicjatywy wycięto krzaki i uprzątnięto gruzowisko. Podczas prac porządkowych odnaleziono w pobliżu pomnika jego koronę i wszystkie cztery tablice. Również na wniosek pani sołtys w roku 2009 Urząd Gminy w Piszu podjął działania mające na celu odbudowę pomnika. Rekonstrukcję obelisku wykonała firma Kamieniarstwo Budowlane Waldemar Sawicki z Pisza. Zbiegiem okoliczności w 80 rocznicę powstania pomnik został odbudowany, a miejsce wokół pomnika uprzątnięte i częściowo zagospodarowane. W planach jest wykonanie nasadzeń krzewów w pobliżu obelisku i przywrócenie funkcji placu jako miejsca reprezentacyjnego wsi.
Piotr Banach
Stan pomnika po pracach renowacyjnych (fot. M. Raczyński, listopad 2009).
Jedna z odnalezionych tablic.
Stan pomnika po pracach renowacyjnych (styczeń 2010)
[1] Zapis nazwiska na podstawie Johannisburger Heimat Briefe 1987 str.68; w nawiasie w/g spisu mieszkańców z 1939 roku zawartego w G. Wydra, „Die 166 Dörfer des ostpreussischen Kreises Johannisburg”, Hammburg 1997, str 176. [2] głównej, przyjmując późniejsze usytuowanie furty ogrodzenia pomnika [3] Imiona i nazwiska odtworzono na podstawie odczytu pozostałości na tablicy, częściowego spisu zawartego w zeszycie Znad Pisy , nienumerowany (1990 r.) str. 9 oraz spisu mieszkańców 1939 roku zawartego w G. Wydra, „Die 166 Dörfer des ostpreussischen Kreises Johannisburg”, Hammburg 1997, str 176. [4] Nie jest dokładnie znany okres, w którym dokonano dewastacji |